Một con số bị bỏ qua nhưng ảnh hưởng đến trái tim
Rất nhiều người có thói quen ngủ ngáy kéo dài, thường xuyên thức dậy mệt mỏi, đau đầu buổi sáng hoặc buồn ngủ vào ban ngày, bên cạnh các triệu chứng tim mạch khác. Khi đi khám, họ được chẩn đoán tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim hoặc thậm chí bệnh mạch vành nhưng không tìm ra nguyên nhân rõ ràng.
Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân thực sự lại nằm ở giấc ngủ. Cụ thể là hội chứng ngưng thở khi ngủ (OSA) – một rối loạn phổ biến nhưng dễ bị bỏ sót.
Chỉ số AHI, được đo trong đa ký giấc ngủ, chính là chìa khóa giúp phát hiện sớm tình trạng này. Không chỉ dùng để chẩn đoán, AHI còn có giá trị quan trọng trong việc đánh giá nguy cơ tim mạch.
AHI là gì? Hiểu đúng về chỉ số AHI
AHI (Apnea-Hypopnea Index) là chỉ số thể hiện số lần ngưng thở hoàn toàn hoặc giảm thở trong mỗi giờ ngủ. Đây là chỉ số chính để chẩn đoán ngưng thở khi ngủ.
Trong một lần ngưng thở, luồng khí bị tắc nghẽn hoàn toàn trong ít nhất 10 giây. Trong khi đó, giảm thở là tình trạng luồng khí giảm đáng kể kèm theo giảm oxy trong máu hoặc gây ra các vi thức giấc.
Khi thực hiện đo đa ký giấc ngủ, hệ thống sẽ ghi lại các thông số như luồng khí, nồng độ oxy, nhịp tim và hoạt động điện não, điện cơ. Dựa trên dữ liệu này, bác sĩ sẽ tính tổng số sự kiện ngưng thở và giảm thở, sau đó chia cho tổng thời gian ngủ để ra chỉ số AHI.
Về phân loại mức độ:
- AHI < 5: Bình thường
- AHI 5–15: Nhẹ
- AHI 15–30: Trung bình
- AHI ≥ 30: Nặng
Ví dụ, nếu một người có AHI là 30, điều đó có nghĩa là mỗi giờ ngủ họ bị gián đoạn hô hấp khoảng 30 lần. Tình trạng này lặp lại liên tục suốt đêm sẽ tạo ra một gánh nặng sinh lý đáng kể lên cơ thể.
Vì sao AHI cao lại ảnh hưởng đến tim mạch?
Mối liên hệ giữa AHI và tim mạch không phải là ngẫu nhiên. Nó xuất phát từ những thay đổi sinh lý lặp đi lặp lại trong quá trình ngủ.
Thiếu oxy gián đoạn
Trong ngưng thở khi ngủ, nồng độ oxy trong máu giảm xuống rồi tăng trở lại liên tục. Hiện tượng này gọi là thiếu oxy gián đoạn (intermittent hypoxia).
Tình trạng này gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch và thúc đẩy các bệnh tim mạch.
Tăng hoạt động hệ thần kinh giao cảm
Mỗi lần ngưng thở, cơ thể phản ứng như đang trong tình trạng căng thẳng. Hệ thần kinh giao cảm được kích hoạt, làm tăng nhịp tim và huyết áp.
Nếu điều này xảy ra hàng trăm lần mỗi đêm, nó sẽ dẫn đến tình trạng tăng huyết áp mạn tính, đặc biệt là huyết áp cao về đêm.
Stress oxy hóa và viêm
Thiếu oxy lặp lại làm tăng sản xuất các gốc tự do và các chất trung gian gây viêm. Đây là cơ chế nền tảng trong sự hình thành và tiến triển của bệnh mạch vành và đột quỵ.
Thay đổi áp lực trong lồng ngực
Trong lúc cố gắng hít thở khi đường thở bị tắc, áp lực âm trong lồng ngực tăng lên đáng kể. Điều này làm tăng gánh nặng lên tim, lâu dài có thể dẫn đến phì đại thất và suy tim.
Mối liên hệ giữa AHI và các bệnh tim mạch nguy hiểm
Tăng huyết áp, đặc biệt là huyết áp cao về đêm
Ở người bình thường, huyết áp có xu hướng giảm khi ngủ. Tuy nhiên, ở người có ngưng thở khi ngủ, hiện tượng này không xảy ra. Huyết áp có thể không giảm hoặc thậm chí tăng lên trong đêm.
Kiểu huyết áp này được gọi là “non-dipping” và có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ đột quỵ và tổn thương cơ quan đích.
Bệnh mạch vành
Ngưng thở khi ngủ làm giảm cung cấp oxy cho cơ tim, đồng thời thúc đẩy quá trình xơ vữa. Người có AHI cao, đặc biệt ở mức nặng, có nguy cơ mắc bệnh mạch vành cao hơn đáng kể so với người bình thường.
Rối loạn nhịp tim
Sự dao động liên tục của oxy và hoạt động thần kinh có thể gây ra các rối loạn nhịp như rung nhĩ, ngoại tâm thu hoặc nhịp tim chậm khi ngủ.
Đột quỵ
Nhiều nghiên cứu đã xác định ngưng thở khi ngủ là một yếu tố nguy cơ độc lập của đột quỵ. Nguy cơ này tăng lên theo mức độ AHI.
AHI bao nhiêu là nguy hiểm cho tim mạch?
Nguy cơ tim mạch không xuất hiện đột ngột mà tăng dần theo mức độ AHI.
- Từ AHI 5–15: bắt đầu có ảnh hưởng sớm đến huyết áp
- Từ AHI 15–30: nguy cơ tim mạch tăng rõ rệt
- Từ AHI ≥ 30: nguy cơ cao đối với đột quỵ, bệnh mạch vành và rối loạn nhịp
Tuy nhiên, chỉ số AHI không phản ánh toàn bộ mức độ nguy hiểm. Hai người có cùng AHI nhưng mức độ thiếu oxy khác nhau có thể có nguy cơ tim mạch rất khác nhau.
Hypoxic burden – yếu tố bổ sung giúp đánh giá chính xác hơn AHI
Trong những năm gần đây, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hypoxic burden (gánh nặng thiếu oxy) có thể dự đoán nguy cơ tim mạch tốt hơn so với AHI.
Khái niệm này không chỉ đếm số lần ngưng thở mà còn tính đến:
- Mức độ giảm oxy sâu đến đâu
- Thời gian kéo dài bao lâu
- Tổng thời gian cơ thể ở trạng thái thiếu oxy
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Chest cho thấy hypoxic burden có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ tử vong tim mạch, trong khi AHI đơn thuần không phải lúc nào cũng dự đoán chính xác.
Điều này có ý nghĩa quan trọng trong thực hành lâm sàng. Một bệnh nhân có AHI trung bình nhưng giảm oxy sâu và kéo dài vẫn có thể đối mặt với nguy cơ tim mạch cao.
Khi nào cần đo đa ký giấc ngủ để kiểm tra AHI?
Bạn nên thực hiện đo đa ký giấc ngủ nếu có các dấu hiệu sau:
- Ngáy to kéo dài, có lúc ngưng thở
- Buồn ngủ ban ngày hoặc giảm tập trung
- Tăng huyết áp khó kiểm soát
- Bệnh tim mạch không rõ nguyên nhân
- Thừa cân hoặc béo phì
Hiện nay, ngoài đo tại bệnh viện, nhiều cơ sở đã triển khai đa ký giấc ngủ tại nhà, giúp người bệnh dễ tiếp cận hơn với việc tầm soát.
Giảm AHI có giúp bảo vệ tim mạch không?
Điều trị ngưng thở khi ngủ, đặc biệt bằng CPAP, đã được chứng minh mang lại nhiều lợi ích tim mạch.
CPAP giúp duy trì đường thở mở trong suốt quá trình ngủ, từ đó giảm số lần ngưng thở và cải thiện oxy máu.
Các nghiên cứu cho thấy việc sử dụng CPAP đều đặn có thể:
- Giảm huyết áp, đặc biệt là huyết áp ban đêm
- Cải thiện chức năng tim
- Giảm nguy cơ đột quỵ
Hiệu quả điều trị phụ thuộc mang tính quyết định vào sự tuân thủ của người bệnh. Tiêu chuẩn y khoa khuyến cáo bệnh nhân cần sử dụng máy CPAP ít nhất 4 giờ mỗi đêm và duy trì đều đặn trên 70% tổng số đêm.
Kết luận
Chỉ số AHI là một công cụ quan trọng trong chẩn đoán và đánh giá mức độ ngưng thở khi ngủ. Tuy nhiên, để hiểu đầy đủ nguy cơ tim mạch, cần xem xét thêm các yếu tố như hypoxic burden.
Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa các biến cố tim mạch nghiêm trọng.
Nếu bạn có các dấu hiệu nghi ngờ, việc thực hiện đo đa ký giấc ngủ là bước cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
AHI bao nhiêu thì cần điều trị?
Thông thường, AHI từ 15 trở lên cần được đánh giá và cân nhắc điều trị, đặc biệt khi có triệu chứng hoặc bệnh lý đi kèm.
Ngưng thở khi ngủ có gây tăng huyết áp không?
Có. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây tăng huyết áp khó kiểm soát.
Đo đa ký giấc ngủ tại nhà có chính xác không?
Trong nhiều trường hợp, phương pháp này đủ độ chính xác để tầm soát và chẩn đoán ban đầu.
Tài liệu tham khảo
- Azarbarzin A et al. The hypoxic burden of sleep apnea predicts cardiovascular disease-related mortality. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine.
https://www.atsjournals.org/doi/full/10.1164/rccm.201807-1326OC - Oldenburg O et al. Sleep-disordered breathing in patients with heart disease. European Heart Journal.
https://academic.oup.com/eurheartj/article/37/27/1953/1748917 - Javaheri S, Barbe F, Campos-Rodriguez F et al. Sleep apnea and cardiovascular disease. American Heart Association.
https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000000988 - Azarbarzin A et al. Association of hypoxic burden with cardiovascular mortality. Chest Journal.
https://journal.chestnet.org/article/S0012-3692(19)34412-2/fulltext - Malhotra A et al. Metrics of sleep apnea severity: beyond the apnea-hypopnea index. Sleep.
https://academic.oup.com/sleep/article/43/10/zsaa148/5864007
SleepFi
Địa chỉ: 114 đường số 32, tiểu khu 1, Phường An Lạc, TP.HCM
Hotline: 0916872112
