Skip to content Skip to footer

VENTILATORY BURDEN ĐƯỢC TÍNH NHƯ THẾ NÀO? HIỂU VỀ NGƯỠNG BIÊN ĐỘ 50%

Ventilatory Burden là chỉ số được đề xuất nhằm đánh giá mức độ suy giảm thông khí trong khi ngủ, đặc biệt ở người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA). Điểm đáng chú ý của chỉ số này Ventilatory Burden nằm ở cách phân tích từng nhịp thở, thay vì chỉ đếm số lần ngưng thở và giảm thở như AHI. Trong nghiên cứu của Parekh và cộng sự công bố năm 2023, các nhịp thở có biên độ chuẩn hóa thấp hơn 50% so với mức tham chiếu được đưa vào nhóm suy giảm đáng kể.

Vậy biên độ nhịp thở được xác định ra sao? Vì sao thuật toán cần so sánh với 10 nhịp thở trước đó? Và một kết quả Ventilatory Burden bằng 30% thực sự có ý nghĩa gì? Bài viết dưới đây sẽ đi từng bước từ tín hiệu đầu vào đến cách đọc kết quả, giúp người đọc hiểu rõ bản chất của phương pháp này.

Hiểu nguyên lý tính toán Ventilatory Burden

Chỉ số này đo lường điều gì?

Trong khi ngủ, đường hô hấp trên có thể bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn từng phần. Luồng khí đi vào phổi vì thế giảm xuống, khiến một số nhịp thở có biên độ thấp hơn đáng kể so với những nhịp thở bình thường.

Thông thường, khi phân tích đa ký giấc ngủ (PSG), kỹ thuật viên xác định các biến cố ngưng thở và giảm thở dựa trên tiêu chuẩn chấm điểm. Tuy nhiên, không phải mọi nhịp thở có luồng khí suy giảm đều đủ điều kiện để được tính thành một biến cố riêng biệt. Đây chính là điểm mà Ventilatory Burden hướng đến. Thay vì chỉ xem xét những biến cố đã được xác định, thuật toán phân tích sự thay đổi biên độ của từng nhịp thở trong toàn bộ bản ghi.

Theo định nghĩa của Parekh và cộng sự, chỉ số này thể hiện tỷ lệ các nhịp thở có biên độ chuẩn hóa dưới 50% so với mức tham chiếu động. Tỷ lệ càng lớn cho thấy càng nhiều nhịp thở có biên độ thấp trong thời gian được phân tích.

Tại sao không chỉ sử dụng AHI?

AHI (Apnea-Hypopnea Index) là chỉ số thể hiện số lần ngưng thở và giảm thở trung bình trong một giờ ngủ. Đây vẫn là thông số quan trọng trong chẩn đoán và phân loại mức độ OSA. Tuy nhiên, AHI chủ yếu trả lời câu hỏi: Người bệnh gặp bao nhiêu biến cố hô hấp trong một giờ? Chỉ số này không thể hiện đầy đủ sự suy giảm luồng khí ở những nhịp thở không đáp ứng tiêu chuẩn chấm điểm biến cố.

Hãy hình dung hai người cùng có AHI là 15 lần/giờ. Một người có các đợt giảm thở ngắn, sau đó luồng khí nhanh chóng trở lại bình thường. Người còn lại có thêm nhiều nhịp thở giảm biên độ nằm xen kẽ giữa các biến cố. Mặc dù AHI tương đương, diễn biến thông khí trong suốt đêm có thể rất khác nhau. Việc phân tích từng nhịp thở giúp bổ sung một góc nhìn mà AHI chưa thể hiện đầy đủ.

Nguyên lý cốt lõi của phương pháp

Có thể hình dung cách tính Ventilatory Burden qua ba thao tác chính:

  • Đo biên độ của từng nhịp thở từ tín hiệu hô hấp.
  • So sánh biên độ đó với mức tham chiếu được cập nhật từ các nhịp thở phù hợp trước đó.
  • Đếm tỷ lệ nhịp thở có biên độ chuẩn hóa thấp hơn 50%.

Điểm quan trọng là mức tham chiếu không cố định cho cả đêm. Thuật toán liên tục cập nhật theo diễn biến của tín hiệu, nhờ đó có thể đánh giá sự thay đổi tương đối của biên độ thông khí theo thời gian.

Cần thu thập những tín hiệu nào để tính Ventilatory Burden?

Tín hiệu lưu lượng khí qua cannula mũi

Trong nghiên cứu của Parekh và cộng sự, tín hiệu lưu lượng khí được ghi nhận bằng cannula mũi kết hợp cảm biến áp lực (nasal cannula/pressure transducer). Khi người bệnh hít vào và thở ra, luồng khí đi qua cannula tạo ra những thay đổi áp lực. Cảm biến chuyển đổi các thay đổi này thành tín hiệu để hệ thống nhận diện chu kỳ hô hấp, hình dạng đường cong và biên độ của từng nhịp thở.

Đây là nguồn dữ liệu phù hợp để quan sát tình trạng giảm luồng khí, đặc biệt khi đường hô hấp trên bị thu hẹp trong lúc ngủ.

Có thể sử dụng tín hiệu từ đai RIP không?

Ngoài cannula mũi, nghiên cứu gốc còn khai thác tín hiệu từ đai đo chuyển động hô hấp lồng ngực và bụng (Respiratory Inductance Plethysmography – RIP).

Trong bộ dữ liệu Sleep Heart Health Study (SHHS), nhóm nghiên cứu không có sẵn tín hiệu cannula mũi nên đã sử dụng thuật toán xử lý tín hiệu RIP để ước tính thay đổi thông khí. Điều này cho thấy phương pháp không nhất thiết chỉ giới hạn ở một loại cảm biến. Tuy nhiên, tín hiệu thay thế phải đủ chất lượng và có thuật toán xử lý phù hợp.

Không nên mặc định rằng mọi thiết bị HSAT có đai RIP đều có thể trực tiếp tính toán chỉ số này. Khả năng ứng dụng còn phụ thuộc vào cách thiết bị ghi nhận, hiệu chỉnh và phân tích tín hiệu.

Vì sao cần kiểm tra chất lượng tín hiệu trước khi tính?

Một thuật toán dù tốt cũng khó đưa ra kết quả đáng tin cậy nếu dữ liệu đầu vào không đạt yêu cầu. Chẳng hạn, cannula mũi bị tuột có thể khiến biên độ tín hiệu giảm đột ngột, trong khi đây không phải biểu hiện của tắc nghẽn đường thở. Người bệnh thở bằng miệng cũng có thể làm tín hiệu lưu lượng khí mũi không còn phản ánh đầy đủ hoạt động hô hấp.

Ngoài ra, tiếng ngáy, chuyển động cơ thể, trôi đường nền hoặc tín hiệu bị nhiễu đều có thể ảnh hưởng đến quá trình đo biên độ. Vì vậy, kiểm soát chất lượng tín hiệu là bước cần thiết trước khi hệ thống bắt đầu phân tích từng nhịp thở.

Quy trình tính toán Ventilatory Burden qua từng bước

Bước 1: Tiền xử lý tín hiệu hô hấp

Sau khi hoàn tất ghi nhận giấc ngủ, hệ thống tiếp nhận tín hiệu từ cannula mũi hoặc nguồn dữ liệu hô hấp phù hợp. Trước tiên, tín hiệu cần được xử lý để hạn chế nhiễu và loại bỏ hiện tượng trôi đường nền (baseline drift). Đây là hiện tượng đường tín hiệu thay đổi vị trí theo thời gian dù sự thay đổi đó không phản ánh trực tiếp hoạt động hô hấp.

Nếu không loại bỏ những sai lệch này, biên độ của nhịp thở có thể bị tính toán không chính xác. Sau bước tiền xử lý, dữ liệu sẽ được chuyển sang giai đoạn nhận diện từng chu kỳ hô hấp.

Bước 2: Nhận diện và đo biên độ từng nhịp thở

Thuật toán xác định từng nhịp thở, phân biệt thì hít vào và thở ra, sau đó đo biên độ tương ứng. Một chi tiết đáng chú ý trong nghiên cứu Parekh là nhóm tác giả không sử dụng đơn thuần giá trị đỉnh cao nhất của thì hít vào. Thay vào đó, biên độ nhịp thở được xác định bằng lưu lượng trung bình trong một phần ba giữa của thì hít vào (middle one-third of inspiration).

Cách làm này giúp hạn chế ảnh hưởng của tiếng ngáy và những đỉnh lưu lượng ngắn xuất hiện ở thời điểm bắt đầu hít vào khi có giới hạn lưu lượng. Nói đơn giản, hệ thống tập trung vào phần giữa của đường cong hít vào để có được giá trị đại diện ổn định hơn cho mỗi nhịp thở.

Bước 3: Xây dựng mức tham chiếu từ các nhịp thở trước đó

Sau khi có biên độ của từng nhịp thở, thuật toán cần xác định mức nào được xem là tương đối bình thường để làm cơ sở so sánh. Trong phương pháp này, mức tham chiếu động được xây dựng từ 10 nhịp thở trước đó. Tuy nhiên, đây không nhất thiết phải là 10 nhịp liên tiếp.

Các nhịp thở được lựa chọn cần đáp ứng hai điều kiện:

  • Biên độ thấp hơn 150% so với mức trung bình đã được tính trước đó.
  • Không có dấu hiệu nghi ngờ giới hạn lưu lượng hít vào dựa trên hình dạng tín hiệu.

Những nhịp thở có dấu hiệu giới hạn lưu lượng sẽ không được sử dụng để hình thành mức tham chiếu.

Tại sao cần lựa chọn như vậy? Nếu một nhịp thở đang bị tắc nghẽn hoặc giảm biên độ vẫn được xem là bình thường, mức tham chiếu có thể bị kéo xuống. Khi đó, thuật toán sẽ khó nhận diện chính xác những nhịp thở suy giảm tiếp theo. Việc sử dụng các nhịp thở phù hợp giúp mức tham chiếu phản ánh tốt hơn trạng thái thông khí tương đối bình thường tại từng thời điểm.

Bước 4: Chuẩn hóa biên độ nhịp thở

Đây là bước quyết định để xác định một nhịp thở có nằm dưới ngưỡng 50% hay không. Sau khi xây dựng mức tham chiếu động, thuật toán lấy biên độ của nhịp thở hiện tại chia cho biên độ tham chiếu rồi nhân với 100.

Công thức:

Biên độ chuẩn hóa (%) = (Biên độ nhịp thở hiện tại / Biên độ tham chiếu động) × 100.

Ví dụ, mức tham chiếu động là 1,0 đơn vị tín hiệu, trong khi biên độ nhịp thở hiện tại là 0,6 đơn vị.

Biên độ chuẩn hóa sẽ là: (0,6 / 1,0) × 100 = 60%.

Điều này có nghĩa biên độ của nhịp thở hiện tại bằng 60% mức tham chiếu. Nếu biên độ hiện tại là 0,4 đơn vị, kết quả chuẩn hóa sẽ là 40%. Nhịp thở này sẽ nằm dưới ngưỡng 50% và được tính vào nhóm nhịp thở có biên độ giảm đáng kể.

Bước 5: Xử lý những khoảng ngưng thở

Trong OSA, có những thời điểm luồng khí bị ngừng hoàn toàn. Khi đó, tín hiệu không còn thể hiện các dao động hô hấp bình thường. Nếu bỏ qua toàn bộ khoảng ngưng thở, hệ thống có thể không phản ánh đầy đủ tình trạng suy giảm thông khí trong bản ghi.

Vì vậy, phương pháp của Parekh và cộng sự sử dụng kỹ thuật bổ sung các nhịp thở có biên độ bằng 0 theo tần số hô hấp tại thời điểm xảy ra ngưng thở. Các nhịp thở được bổ sung này sẽ tham gia vào phân bố biên độ với giá trị bằng 0. Đây là cách xử lý để đưa những khoảng ngưng thở vào quá trình định lượng thay vì loại bỏ chúng khỏi phép phân tích.

Bước 6: Xây dựng biểu đồ phân bố biên độ thông khí

Sau khi chuẩn hóa, hệ thống tập hợp biên độ của tất cả nhịp thở để tạo thành biểu đồ phân bố thông khí trong suốt đêm. Theo nghiên cứu gốc, các giá trị biên độ được phân bố từ 0% đến giới hạn 200%, với độ rộng mỗi khoảng là 5%.

Ví dụ, biểu đồ sẽ thể hiện số lượng nhịp thở thuộc các khoảng 0–5%, 5–10%, 10–15% và tiếp tục như vậy. Trên biểu đồ này, những nhịp thở có biên độ dưới 50% sẽ được tập hợp vào vùng nằm phía dưới ngưỡng đã xác định.

Biểu đồ không chỉ giúp xác định kết quả cuối cùng mà còn cho thấy toàn bộ sự phân bố biên độ của các nhịp thở trong đêm. Đây là thông tin có thể hữu ích khi đánh giá chuyên sâu hơn về đặc điểm thông khí của từng người bệnh.

Bước 7: Tính giá trị cuối cùng

Sau khi hoàn tất việc phân tích, hệ thống xác định tỷ lệ phần trăm các nhịp thở có biên độ chuẩn hóa thấp hơn 50%.

Công thức khái quát:

Ventilatory Burden (%) = (Số nhịp thở có biên độ chuẩn hóa dưới 50% / Tổng số nhịp thở được phân tích) × 100.

Trong đó, tử số là số nhịp thở nằm dưới ngưỡng 50%, còn mẫu số là tổng số nhịp thở được đưa vào phân tích. Kết quả được biểu thị bằng phần trăm. Đây chính là giá trị Ventilatory Burden của bản ghi.

Vì sao ngưỡng 50% lại quan trọng?

Cơ sở lựa chọn ngưỡng 50%

Ngưỡng 50% không phải con số được lựa chọn tùy ý. Trong quá trình phát triển thuật toán, Parekh và cộng sự nhận thấy phần lớn các nhịp thở thuộc những đợt giảm thở điển hình (classical hypopneas) có biên độ dưới 50% theo cách xác định và chuẩn hóa của nhóm nghiên cứu. Từ quan sát thực nghiệm đó, nhóm tác giả sử dụng ngưỡng 50% để phân biệt các nhịp thở có biên độ giảm đáng kể với những nhịp thở có biên độ cao hơn.

Có thể hiểu đơn giản: nếu một nhịp thở có biên độ chuẩn hóa là 40%, nhịp thở đó sẽ được tính vào Ventilatory Burden. Nếu biên độ là 70%, nhịp thở sẽ không thuộc nhóm dưới ngưỡng. Nhờ có tiêu chí thống nhất, thuật toán có thể tự động phân tích số lượng lớn nhịp thở mà không cần xác định thủ công từng biến cố hô hấp.

Biên độ dưới 50% có nghĩa là phổi nhận ít hơn 50% lượng khí không?

Không nên diễn giải như vậy. Biên độ được sử dụng trong phương pháp này là giá trị đo từ tín hiệu hô hấp, sau đó được chuẩn hóa theo mức tham chiếu động. Nó không phải phép đo trực tiếp thể tích khí lưu thông đi vào phổi.

Chẳng hạn, khi kết quả chuẩn hóa là 40%, điều đó có nghĩa biên độ tín hiệu của nhịp thở bằng 40% mức tham chiếu. Không thể từ đó kết luận thể tích khí lưu thông cũng giảm chính xác 60%. Đặc biệt, tín hiệu áp lực từ cannula mũi có mối liên hệ với lưu lượng khí nhưng không trực tiếp cho biết thể tích khí tuyệt đối tính bằng mililít.

Vì vậy, khi giải thích chỉ số Ventilatory Burden cho người bệnh, cần sử dụng cách diễn đạt là nhịp thở có biên độ tín hiệu giảm, thay vì khẳng định lượng khí vào phổi giảm theo đúng tỷ lệ phần trăm đó.

Ngưỡng 50% có giống tiêu chuẩn giảm thở của AASM không?

Đây là điểm rất dễ gây nhầm lẫn. Theo tiêu chuẩn chấm điểm giảm thở được AASM khuyến nghị ở người trưởng thành, một biến cố cần đáp ứng các điều kiện sau:

  • Biên độ tín hiệu hô hấp giảm ít nhất 30% so với mức nền trước biến cố.
  • Mức giảm kéo dài ít nhất 10 giây.
  • Kèm giảm SpO₂ ít nhất 3% hoặc có phản ứng thức tỉnh trên điện não đồ (EEG).

AASM cũng cho phép sử dụng tiêu chuẩn giảm SpO₂ ít nhất 4% trong một định nghĩa thay thế.

Trong khi đó, ngưỡng 50% của Ventilatory Burden được áp dụng cho từng nhịp thở sau khi chuẩn hóa. Thuật toán không yêu cầu nhịp thở phải kéo dài ít nhất 10 giây, cũng không bắt buộc phải đi kèm giảm SpO₂ hoặc phản ứng thức tỉnh. Hai phương pháp có mục đích khác nhau. AASM sử dụng tiêu chuẩn để chấm điểm biến cố hô hấp, còn phương pháp của Parekh đánh giá tỷ lệ nhịp thở có biên độ thấp trong toàn bộ bản ghi.

Do đó, ngưỡng 50% không phải tiêu chuẩn chẩn đoán giảm thở và không thể thay thế quy tắc chấm điểm của AASM.

Những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả tính toán

Chất lượng tín hiệu và vị trí cảm biến

Nếu cannula mũi bị tuột, tín hiệu có thể giảm mạnh dù người bệnh vẫn hô hấp bình thường. Tương tự, đai RIP đặt không đúng vị trí có thể làm thay đổi hình dạng tín hiệu ghi nhận. Những sai lệch này có thể khiến thuật toán nhận diện nhầm các nhịp thở có biên độ thấp.

Đây là lý do cần kiểm tra dữ liệu trước khi tính toán, thay vì chỉ dựa vào kết quả tự động do phần mềm xuất ra.

Thời gian thức trong bản ghi

Một hạn chế được đề cập trong bài bình luận của Lechat và Eckert năm 2023 là phương pháp nghiên cứu sử dụng thời gian ghi nhận có tín hiệu phù hợp, không hoàn toàn giới hạn ở thời gian ngủ thực tế.

Vì vậy, các nhịp thở trong lúc thức cũng có thể được đưa vào phân tích. Điều này đáng lưu ý ở người mắc đồng thời OSA và mất ngủ. Khi thời gian thức trong đêm kéo dài, những nhịp thở bình thường trong lúc thức có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ chung.

Khác biệt giữa các thiết bị và thuật toán

Các thiết bị ghi nhận hô hấp có thể khác nhau về loại cảm biến, tần số lấy mẫu, cách lọc nhiễu và thuật toán nhận diện nhịp thở. Ngay cả khi cùng áp dụng ngưỡng 50%, kết quả vẫn có thể không hoàn toàn tương đương nếu phương pháp chuẩn hóa biên độ khác nhau.

Do đó, khi so sánh kết quả giữa các hệ thống, cần xem xét cả quy trình xử lý dữ liệu và điều kiện ghi nhận.

KẾT LUẬN

Ventilatory Burden được tính toán bằng cách phân tích biên độ của từng nhịp thở, so sánh với mức tham chiếu động và xác định tỷ lệ nhịp thở có biên độ chuẩn hóa dưới 50%.

Điểm quan trọng nhất của phương pháp nằm ở cách xây dựng mức tham chiếu. Thuật toán không sử dụng một giá trị cố định cho cả đêm mà liên tục cập nhật từ tối đa 10 nhịp thở trước đó đáp ứng điều kiện lựa chọn. Nhờ đó, sự suy giảm biên độ có thể được đánh giá theo diễn biến thông khí của từng người bệnh.

Ngưỡng 50% được lựa chọn dựa trên quan sát thực nghiệm trong nghiên cứu gốc, không phải tiêu chuẩn chẩn đoán giảm thở của AASM. Vì vậy, cần hiểu đúng bản chất của con số này để tránh nhầm lẫn giữa biên độ tín hiệu và thể tích khí lưu thông thực tế.

Mặc dù còn cần thêm các nghiên cứu chuẩn hóa và xác nhận, phương pháp này mở ra hướng đánh giá OSA chi tiết hơn ở cấp độ từng nhịp thở. Khi được xem xét cùng AHI, Hypoxic Burden và các thông số lâm sàng, Ventilatory Burden có thể góp phần giúp bác sĩ hiểu rõ hơn về tình trạng rối loạn thông khí trong khi ngủ.

Câu hỏi thường gặp – FAQ

Ventilatory Burden được tính bằng công thức nào?

Theo phương pháp của Parekh và cộng sự năm 2023, chỉ số được tính bằng tỷ lệ phần trăm số nhịp thở có biên độ chuẩn hóa dưới 50% trên tổng số nhịp thở được phân tích.

Tại sao phải sử dụng 10 nhịp thở trước đó để tính mức tham chiếu?

Mức tham chiếu được xây dựng từ tối đa 10 nhịp thở phù hợp trước đó, không nhất thiết liên tiếp. Cách làm này giúp thuật toán cập nhật mức thông khí tương đối bình thường theo thời gian và hạn chế việc sử dụng những nhịp thở đang có giới hạn lưu lượng.

Ngưỡng 50% có phải tiêu chuẩn chẩn đoán OSA không?

Không. Đây là ngưỡng phân loại biên độ trong thuật toán nghiên cứu, không phải tiêu chuẩn chẩn đoán OSA hoặc tiêu chuẩn chấm điểm giảm thở của AASM.

Ventilatory Burden 30% có nghĩa là gì?

Điều này có nghĩa 30% số nhịp thở được phân tích có biên độ chuẩn hóa thấp hơn 50% mức tham chiếu động. Không thể hiểu rằng toàn bộ thông khí phổi đã giảm 30%.

Có cần đo SpO₂ để tính chỉ số này không?

Không bắt buộc đối với phương pháp của Parekh. Thuật toán tập trung phân tích tín hiệu hô hấp và biên độ từng nhịp thở, không yêu cầu mỗi nhịp dưới ngưỡng 50% phải đi kèm giảm SpO₂.

Có thể tính chỉ số này từ dữ liệu HSAT không?

Có thể nghiên cứu tính toán từ dữ liệu HSAT nếu thiết bị cung cấp tín hiệu hô hấp phù hợp và có thuật toán xử lý tương ứng. Tuy nhiên, không phải mọi thiết bị HSAT đều có chức năng xuất kết quả này.

Chỉ số cao có đồng nghĩa với OSA nặng không?

Không thể kết luận chỉ dựa trên một con số. Kết quả cần được xem xét cùng AHI, triệu chứng, SpO₂, chất lượng tín hiệu và các thông số lâm sàng khác.

Chỉ số có thay đổi sau điều trị CPAP không?

Có. Nghiên cứu của Parekh và cộng sự ghi nhận chỉ số giảm rõ rệt sau ba tháng điều trị CPAP tối ưu và tăng trở lại khi ngừng điều trị. Tuy nhiên, đây là thông số bổ sung, không thay thế các tiêu chí đánh giá hiệu quả điều trị hiện hành.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Parekh A, Kam K, Wickramaratne S, et al. (2023). Ventilatory Burden as a Measure of Obstructive Sleep Apnea Severity Is Predictive of Cardiovascular and All-Cause Mortality. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 208(11):1216–1226. DOI: 10.1164/rccm.202301-0109OC.
    https://doi.org/10.1164/rccm.202301-0109OC
  2. Lechat B, Eckert DJ. (2023). Ventilatory Burden: Development of a New Approach to Better Quantify Obstructive Sleep Apnea Severity and Its Impacts. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 208(11):1153–1155.
    https://doi.org/10.1164/rccm.202310-1718ED
  3. Labarca G, Vena D, Hu WH, et al. (2023). Sleep Apnea Physiological Burdens and Cardiovascular Morbidity and Mortality. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 208(7):802–813. DOI: 10.1164/rccm.202209-1808OC.
    https://doi.org/10.1164/rccm.202209-1808OC
  4. Berry RB, Budhiraja R, Gottlieb DJ, et al. (2012). Rules for Scoring Respiratory Events in Sleep: Update of the 2007 AASM Manual for the Scoring of Sleep and Associated Events. Journal of Clinical Sleep Medicine. 8(5):597–619.
    https://doi.org/10.5664/jcsm.2172
  5. Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S, et al. (2017). Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 13(3):479–504.
    https://doi.org/10.5664/jcsm.6506
  6. Malhotra A, et al. (2018). Polysomnography for Obstructive Sleep Apnea Should Include Arousal-Based Scoring: An American Academy of Sleep Medicine Position Statement. Journal of Clinical Sleep Medicine. 14(7):1245–1247.
    https://doi.org/10.5664/jcsm.7234

Leave a comment