Trẻ em nào nên được đo đa ký giấc ngủ?

Đo đa ký giấc ngủ là tiêu chuẩn vàng trong đánh giá các rối loạn giấc ngủ ở trẻ em, đặc biệt là hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA). Mặc dù nhiều phụ huynh cho rằng ngáy ngủ ở trẻ là hiện tượng bình thường, nhưng trên thực tế đây có thể là dấu hiệu cảnh báo một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, trí tuệ và hành vi của trẻ. Việc xác định trẻ em nào cần được đo đa ký giấc ngủ giúp phát hiện sớm bệnh lý, đưa ra phương án điều trị phù hợp và phòng ngừa các biến chứng lâu dài.

Đo đa ký giấc ngủ là gì?

Đo đa ký giấc ngủ (Polysomnography – PSG) là một xét nghiệm chuyên sâu được thực hiện trong khi trẻ ngủ nhằm ghi nhận đồng thời nhiều thông số sinh lý quan trọng.

Các chỉ số thường được theo dõi bao gồm:

• Hoạt động điện não (EEG)

• Chuyển động mắt (EOG)

• Hoạt động cơ (EMG)

• Nhịp tim (ECG)

• Luồng khí hô hấp

• Chuyển động lồng ngực và bụng

• Nồng độ oxy trong máu

• Nồng độ CO₂

• Tư thế ngủ

• Âm thanh ngáy

• Ghi hình video trong suốt đêm ngủ

Thông qua những dữ liệu này, bác sĩ có thể đánh giá chất lượng giấc ngủ, phát hiện các rối loạn hô hấp khi ngủ, các bất thường thần kinh, vận động hoặc các vấn đề liên quan đến kiến trúc giấc ngủ.

Theo American Academy of Sleep Medicine (AASM), PSG hiện vẫn là tiêu chuẩn tham chiếu quan trọng nhất để chẩn đoán các rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ ở trẻ em.

Tại sao cần phát hiện sớm rối loạn giấc ngủ ở trẻ em?

Giấc ngủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Trong quá trình ngủ, cơ thể của trẻ sẽ xảy ra những hoạt động sinh lý để phục hồi và phát triển cơ thể như: 

• Hormone tăng trưởng được tiết ra mạnh nhất.

• Não bộ củng cố trí nhớ và khả năng học tập.

• Hệ miễn dịch được phục hồi.

• Quá trình phát triển thần kinh được tối ưu hóa.

Khi trẻ mắc các rối loạn giấc ngủ kéo dài, hậu quả có thể rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cả thể xác và tinh thần của trẻ: 

• Chậm tăng trưởng chiều cao.

• Giảm khả năng học tập.

• Giảm tập trung.

• Tăng động giảm chú ý (ADHD).

• Rối loạn hành vi.

• Rối loạn cảm xúc.

• Tăng nguy cơ béo phì.

• Tăng huyết áp sớm.

• Rối loạn chuyển hóa.

Nhiều nghiên cứu đăng trên Journal of Clinical Sleep Medicine và Pediatrics cho thấy trẻ mắc ngưng thở khi ngủ không được điều trị có nguy cơ gặp các vấn đề về nhận thức và hành vi cao hơn đáng kể so với trẻ bình thường.

Những trẻ nào nên được đo đa ký giấc ngủ?

Không phải mọi trẻ đều cần thực hiện PSG. Tuy nhiên, một số nhóm trẻ có nguy cơ cao nên được bác sĩ chuyên khoa chỉ định đo đa ký giấc ngủ.

Trẻ ngáy ngủ thường xuyên

Đây là chỉ định phổ biến nhất.

Nếu trẻ có triệu chứng ngáy to, nghe rõ và kéo dài trong 1 thời gian thì nên được đánh giá chuyên sâu bằng đo đa ký giấc ngủ.

Ngáy ngủ không đơn thuần chỉ là tiếng ồn phát ra khi ngủ. Nó có thể phản ánh tình trạng hẹp đường thở trên hoặc ngưng thở khi ngủ.

Theo American Academy of Pediatrics, trẻ ngáy ngủ thường xuyên nên được sàng lọc nguy cơ OSA và cân nhắc thực hiện đo đa ký giấc ngủ.

Trẻ có dấu hiệu ngưng thở khi ngủ

Phụ huynh có thể quan sát thấy:

• Ngừng thở vài giây khi ngủ

• Thở hổn hển

• Thở rít

• Thức giấc đột ngột

• Cảm giác nghẹt thở khi ngủ

Đây là các dấu hiệu rất quan trọng.

Trong nhiều trường hợp, PSG giúp xác định:

• Số lần ngưng thở

• Thời gian ngưng thở

• Mức độ giảm oxy máu

• Mức độ nghiêm trọng của bệnh

Trẻ ngủ không yên giấc

Các biểu hiện bao gồm:

• Trằn trọc liên tục

• Đổ mồ hôi nhiều ban đêm

• Thay đổi tư thế liên tục

• Đá chân khi ngủ

• Thức giấc nhiều lần

Những biểu hiện này có thể liên quan đến:

• OSA

• Hội chứng chân không yên

• Rối loạn vận động chi khi ngủ

• Các rối loạn thần kinh khác

Đo đa ký giấc ngủ giúp phân biệt chính xác nguyên nhân.

Trẻ buồn ngủ ban ngày quá mức

Khác với người lớn, trẻ em đôi khi không biểu hiện bằng buồn ngủ rõ rệt.

Trẻ có thể:

• Mệt mỏi kéo dài

• Giảm tập trung

• Kết quả học tập giảm

• Dễ cáu gắt

• Khó thức dậy vào buổi sáng

Khi tình trạng này kéo dài, bác sĩ có thể chỉ định PSG để đánh giá chất lượng giấc ngủ.

Trẻ tăng động hoặc rối loạn hành vi

Một số trẻ bị OSA không biểu hiện buồn ngủ nhưng lại có những biểu hiện kích thích vận động như:

• Tăng động

• Hiếu động quá mức

• Khó tập trung

• Dễ kích động

• Hành vi bốc đồng

Những triệu chứng này rất giống với tình trạng tăng động giảm chú ý (ADHD) nên thường bị chẩn đoán nhầm thành ADHD nhưng nguyên nhân gốc lại xuất phát từ rối loạn giấc ngủ.

Trẻ có amidan hoặc VA quá phát

Amidan quá phát

Tình trạng amidan lớn bất bình thường thường là nguyên nhân hàng đầu gây ngưng thở khi ngủ ở trẻ

Các dấu hiệu thường gặp bao gồm như:

• Ngáy ngủ

• Thở miệng

• Khó nuốt

• Ngủ không sâu giấc

Ở nhiều trẻ, cắt amidan giúp cải thiện đáng kể tình trạng ngưng thở khi ngủ.

VA quá phát

Tình trạng VA phì đại sẽ gây ra những tình trạng như:

• Tắc nghẽn đường thở mũi

• Thở miệng kéo dài

• Ngáy ngủ

• Viêm tai giữa tái phát

PSG giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng của VA đối với giấc ngủ trước khi quyết định điều trị.

Trẻ béo phì nên được đo đa ký giấc ngủ

Béo phì là 1 trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của OSA.

Lượng mỡ dư thừa tích tụ quanh vùng cổ và đường hô hấp trên làm tăng nguy cơ:

• Xẹp đường thở

• Giảm thông khí

• Giảm oxy máu khi ngủ

Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ OSA ở trẻ béo phì cao hơn đáng kể so với dân số trẻ em nói chung.

Ở nhóm trẻ này, đo đa ký giấc ngủ không chỉ giúp chẩn đoán OSA mà còn đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Trẻ mắc các hội chứng di truyền

Hội chứng Down

Trẻ mắc hội chứng Down có nguy cơ OSA rất cao do:

• Đường thở hẹp

• Giảm trương lực cơ

• Bất thường cấu trúc sọ mặt

AASM và nhiều hiệp hội nhi khoa khuyến cáo trẻ Down nên được tầm soát OSA chủ động, kể cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.

Hội chứng Pierre Robin

Đặc điểm:

• Hàm dưới nhỏ

• Lưỡi tụt ra sau

• Tắc nghẽn đường thở

PSG giúp đánh giá mức độ rối loạn hô hấp khi ngủ.

Hội chứng Prader-Willi

Nhóm trẻ này có nguy cơ:

• Béo phì

• Giảm trương lực cơ

• Rối loạn hô hấp khi ngủ

Đo đa ký giấc ngủ thường được khuyến nghị định kỳ.

Trẻ có bệnh lý thần kinh – cơ

Các bệnh thần kinh cơ có thể làm suy yếu cơ hô hấp.

Ví dụ:

• Loạn dưỡng cơ Duchenne

• Teo cơ tủy sống (SMA)

• Bại não

Ở những trẻ này, PSG giúp phát hiện:

• Giảm thông khí khi ngủ

• Tăng CO₂ ban đêm

• Giảm oxy máu

Nhiều trường hợp xuất hiện bất thường trong khi ngủ trước khi có triệu chứng ban ngày.

Trẻ có bất thường sọ mặt

Các bất thường cấu trúc có thể làm hẹp đường thở.

Ví dụ:

Hàm dưới nhỏ

Làm giảm không gian hầu họng.

Hẹp hàm trên

Tăng nguy cơ tắc nghẽn đường thở.

Dị tật sọ mặt bẩm sinh

Bao gồm:

• Cleft palate

• Craniofacial syndromes

• Midface hypoplasia

PSG đóng vai trò quan trọng trong đánh giá chức năng hô hấp khi ngủ.

Trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh

Ngưng thở khi ngủ có thể làm:

• Tăng áp lực động mạch phổi

• Giảm oxy máu

• Tăng gánh nặng tim mạch

Đối với trẻ có bệnh tim bẩm sinh, việc phát hiện sớm OSA thông qua đo đa ký giấc ngủ giúp cải thiện tiên lượng lâu dài.

Trẻ bị tăng huyết áp hoặc rối loạn chuyển hóa

Ngày càng nhiều nghiên cứu chứng minh mối liên hệ giữa OSA và:

• Tăng huyết áp

• Kháng insulin

• Béo phì

• Hội chứng chuyển hóa

Khi trẻ xuất hiện các yếu tố nguy cơ này, bác sĩ có thể chỉ định PSG để đánh giá vai trò của rối loạn giấc ngủ.

Trẻ vẫn còn triệu chứng sau phẫu thuật amidan – VA

Mặc dù cắt amidan và VA là phương pháp điều trị hiệu quả cho nhiều trẻ mắc OSA, một số trường hợp vẫn còn:

• Ngáy ngủ

• Thở miệng

• Mệt mỏi ban ngày

• OSA tồn lưu

PSG sau phẫu thuật giúp xác định liệu bệnh đã được kiểm soát hoàn toàn hay chưa.

Trẻ nghi ngờ mắc các rối loạn giấc ngủ khác

Ngoài OSA, đo đa ký giấc ngủ còn hỗ trợ chẩn đoán:

Chứng ngủ rũ (Narcolepsy)

Biểu hiện:

• Buồn ngủ ban ngày quá mức

• Ngủ gật đột ngột

Rối loạn vận động chi khi ngủ

Trẻ có thể:

• Co giật chân

• Đạp chân liên tục

• Thức giấc nhiều lần

Rối loạn hành vi trong giấc ngủ REM

PSG giúp ghi nhận hoạt động cơ bất thường khi ngủ.

Co giật liên quan giấc ngủ

Một số cơn động kinh chỉ xuất hiện khi ngủ.

PSG kết hợp EEG giúp hỗ trợ chẩn đoán.

Đo đa ký giấc ngủ diễn ra như thế nào?

Quá trình đo thường kéo dài một đêm tại phòng đo giấc ngủ chuyên biệt.

Trước khi đo

Đội ngũ kỹ thuật viên sẽ hướng dẫn phụ huynh những điều cần lưu ý trong ngày đo đa ký giấc ngủ của trẻ như:

• Giữ lịch ngủ bình thường cho trẻ

• Tránh thức uống chứa caffeine

• Mang theo vật dụng quen thuộc của trẻ

Trong khi đo

Kỹ thuật viên sẽ gắn các cảm biến lên người của trẻ ở các vị trí là đầu, mặt, ngực, bụng, chân, tay. Các cảm biến này được gắn lên người nhờ những miếng dán điện cực giống như dán băng keo nên sẽ không gây đau cho trẻ.

Sau khi đo

Sáng hôm sau khi trẻ thức dậy thì kỹ thuật viên sẽ lên tháo máy và điện cực khỏi người của trẻ. Sau đó, máy đo đa ký giấc ngủ sẽ được kết nối với máy tính và tải dữ liệu về. Dữ liệu sẽ được phân tích và chấm điểm theo tiêu chuẩn AASM

Dựa vào kết quả này, bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ sẽ đưa ra kết luận và kế hoạch điều trị phù hợp.

Lợi ích của đo đa ký giấc ngủ ở trẻ em

Chẩn đoán chính xác

Đây là lợi ích quan trọng nhất.

PSG cho phép:

• Xác định chính xác OSA

• Phân biệt các rối loạn giấc ngủ khác

• Đánh giá mức độ bệnh

Định hướng điều trị

Kết quả PSG giúp bác sĩ quyết định:

• Theo dõi

• Điều trị nội khoa

• Cắt amidan – VA

• Hỗ trợ hô hấp áp lực dương (PAP)

Đánh giá hiệu quả điều trị

PSG có thể được lặp lại sau điều trị để đánh giá:

• Mức độ cải thiện

• Tình trạng tồn lưu

• Nguy cơ tái phát

Khi nào phụ huynh nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa giấc ngủ?

Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Ngáy ngủ thường xuyên

• Ngưng thở khi ngủ

• Thở miệng kéo dài

• Đổ mồ hôi nhiều khi ngủ

• Ngủ không yên

• Buồn ngủ ban ngày

• Tăng động bất thường

• Chậm phát triển

• Béo phì kèm ngáy ngủ

• Có hội chứng Down hoặc bệnh thần kinh cơ

Việc thăm khám sớm giúp xác định trẻ có cần đo đa ký giấc ngủ hay không.

Kết luận

Đo đa ký giấc ngủ là phương pháp tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán các rối loạn giấc ngủ ở trẻ em, đặc biệt là hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Những trẻ có biểu hiện ngáy ngủ kéo dài, ngưng thở khi ngủ, béo phì, amidan – VA quá phát, hội chứng Down, bệnh thần kinh cơ hoặc các bất thường sọ mặt là những đối tượng cần được cân nhắc thực hiện đo đa ký giấc ngủ.

Việc phát hiện sớm và điều trị đúng thời điểm không chỉ cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn góp phần tối ưu sự phát triển thể chất, nhận thức và sức khỏe tim mạch lâu dài cho trẻ.

FAQ

1. Đo đa ký giấc ngủ có gây đau cho trẻ không?

Không. Các cảm biến chỉ được gắn lên cơ thể để ghi nhận tín hiệu sinh lý và hoàn toàn không gây đau.

2. Trẻ mấy tuổi có thể đo đa ký giấc ngủ?

PSG có thể thực hiện cho trẻ ở nhiều độ tuổi khác nhau, kể cả trẻ sơ sinh trong những trường hợp có chỉ định y khoa.

3. Trẻ ngáy ngủ có cần đo đa ký giấc ngủ không?

Nếu trẻ ngáy ngủ thường xuyên, đặc biệt kèm ngưng thở, thở miệng hoặc ngủ không yên, bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ để đánh giá nguy cơ OSA.

4. Đo đa ký giấc ngủ có phát hiện được ngưng thở khi ngủ không?

Có. Đây là xét nghiệm chính xác nhất để chẩn đoán ngưng thở khi ngủ ở trẻ em.

5. Sau khi cắt amidan có cần đo đa ký giấc ngủ lại không?

Một số trẻ nguy cơ cao hoặc vẫn còn triệu chứng sau phẫu thuật có thể được chỉ định PSG kiểm tra lại.

6. Trẻ béo phì có nên đo đa ký giấc ngủ không?

Có. Béo phì là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ngưng thở khi ngủ ở trẻ em.

7. Kết quả đo đa ký giấc ngủ có chính xác không?

PSG được xem là tiêu chuẩn vàng trong đánh giá rối loạn giấc ngủ và có độ chính xác cao nhất hiện nay.

Tài liệu tham khảo

 

1. American Academy of Sleep Medicine (AASM). Respiratory Indications for Polysomnography in Children.

2. American Academy of Sleep Medicine. Practice Parameters for the Respiratory Indications for Polysomnography in Children.

3. American Academy of Pediatrics. Clinical Practice Guideline: Diagnosis and Management of Childhood Obstructive Sleep Apnea Syndrome.

4. Journal of Clinical Sleep Medicine. Pediatric Sleep-Disordered Breathing and Obstructive Sleep Apnea.

5. Mayo Clinic. Pediatric Obstructive Sleep Apnea – Symptoms and Causes.

6. Mayo Clinic. Pediatric Obstructive Sleep Apnea – Diagnosis and Treatment.

7. Marcus CL, Brooks LJ, Draper KA, et al. Diagnosis and Management of Childhood Obstructive Sleep Apnea Syndrome. Pediatrics.

8. Aurora RN, Zak RS, Karippot A, et al. Practice Parameters for the Respiratory Indications for Polysomnography in Children.

9. American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Resources.

10. Lancet Respiratory Medicine. Pediatric Sleep-Disordered Breathing and Long-term Outcomes.